Od zarania dziejów ludzkości ludzie poszukiwali sposobów wyrażenia szacunku wobec zmarłych. Jednym z takich rytuałów jest zwyczaj kładzenia monet na oczy zmarłego. Co ciekawe, taki obrzęd występuje w różnych kulturach, nawet tych, które nie miały ze sobą bezpośredniego kontaktu. Powody, dla których monety umieszczano na twarzy zmarłego, były różne, ale najczęściej łączyły wyjaśnienia mitologiczne, praktyczne i psychologiczne. Mimo zmieniających się wierzeń i kultur, tradycja ta przetrwała do dziś, choć jej sens często wymyka się zrozumieniu.
Najbardziej znana legenda tłumacząca, dlaczego kładzie się monety na oczy zmarłemu, związana jest z mitem o Charonie — przewoźniku dusz przez rzekę Styks. Według starogreckich wierzeń, zmarły musiał zapłacić za przeprawę do świata umarłych. Jeśli opłata nie została wniesiona, dusza pozostawała na brzegu na wieczność. Podobne rytuały istniały także w innych kulturach. U Słowian, na przykład, wierzono, że monety pomogą duszy zmarłego odnaleźć się w zaświatach. Egipcjanie również składali przy zmarłym kosztowności, licząc na zapewnienie mu komfortowego istnienia po śmierci.
Z punktu widzenia fizjologii istnieje praktyczne wyjaśnienie, dlaczego monety kładziono na oczy zmarłemu. Po śmierci mięśnie ciała się rozluźniają i powieki mogą się samoistnie otwierać. Jest to szczególnie widoczne przed początkiem stężenia pośmiertnego. Aby uniknąć przerażającego widoku, bliscy kładli ciężkie przedmioty — najczęściej miedziane monety — na zamknięte powieki. Zapewniało to ich stabilne zamknięcie. Dodatkowo miedź zapobiegała powstawaniu plam. Tradycja miała więc nie tylko znaczenie symboliczne, ale i praktyczne, wynikające z anatomii człowieka.
W wielu kulturach istniało przekonanie, że otwarte oczy zmarłego mogą „zabrać” ze sobą żywego. Ludzie wierzyli, że spojrzenie zmarłego może przyciągnąć inną osobę do świata umarłych. Dlatego uważano za szczególnie ważne, by zamknąć powieki natychmiast po śmierci, a monety stawały się swego rodzaju „pieczęcią”. Niektóre wersje rytuału zakładały, że monety umieszczano nie tylko na oczach, ale także pod językiem lub w kieszeni. Środki te miały na celu ochronę żyjących przed ewentualnym wpływem zaświatów. Tego rodzaju lęki często przetrwały nawet po zmianie religii.
Psycholodzy tłumaczą trwanie tego zwyczaju tym, że bliscy pragną nadać zmarłemu spokojny, pogodny wygląd. Osoba z zamkniętymi oczami postrzegana jest jakby spała. Tworzy to iluzję, że zmarły jedynie odpoczywa, a nie odszedł na zawsze. Taki obraz pomaga żywym poradzić sobie z żałobą. Dlatego mimo racjonalizmu współczesnego świata, niektóre rytuały — w tym te związane z oczami i monetami — wciąż są stosowane jako element wewnętrznego pogodzenia się ze stratą.
Z czasem rytuał uległ zmianie. Obecnie monety niekoniecznie kładzie się na powiekach, częściej trafiają do trumny, kieszeni lub pod poduszkę. Ludzie robią to częściej z szacunku do kulturowych korzeni niż z pobudek religijnych. Zewnętrzna forma rytuału się zachowuje, ale często zatraca się zrozumienie jego sensu. Niemniej jednak zwyczaj ten pozostaje istotną częścią pożegnania ze zmarłym. Łączy pokolenia, przypominając nam, jak kruche jest życie. To właśnie dzięki takim gestom zachowuje się żywa więź między przeszłością a teraźniejszością.
W ten sposób pytanie, dlaczego kładzie się monety na oczy zmarłemu, zyskuje wiele warstw. To mitologia, biologia, psychologia i pamięć kulturowa. Tradycja, która narodziła się w czasach starożytnych, przetrwała wieki i zachowała się w różnych formach. Choć współczesne spojrzenie się zmienia, rytuał nadal stanowi część naszego dziedzictwa. Przypomina, że nawet po śmierci człowiek pozostaje w centrum uwagi żyjących — z troską, szacunkiem i pamięcią. A to oznacza, że takie działania nie tracą swojej wartości nawet w XXI wieku.
Tradycja przynoszenia kwiatów na ceremonię pożegnania zmarłych sięga dalekiej przeszłości. W różnych czasach rośliny były używane do symbolicznego towarzyszenia duszy zmarłego w drodze do innego świata. Dziś bukiety wyrażają najróżniejsze emocje - żal, szacunek, miłość i wdzięczność. Odpowiedni wybór kwiatów jest ważny nie tylko z etykiety, ale także po to, by odzwierciedlić głębokie uczucia wobec zmarłego.
Czytaj więcej
Od dawnych czasów ludzie starali się towarzyszyć zmarłemu w przejściu do innego świata nie z pustymi rękami. To, co kładzie się do trumny, odzwierciedla wyobrażenia społeczeństwa o życiu pozagrobowym. Przedmioty, które umieszczano obok ciała, często symbolizowały troskę, pożegnanie ze zmarłym. Korzenie tej tradycji sięgają głęboko w przeszłość, jeszcze przed pojawieniem się chrześcijaństwa, kiedy pogrzeby towarzyszyły liczne przedmioty. Od tamtej pory wiele się zmieniło, ale chęć umieszczenia czegoś ważnego w trumnie pozostaje aktualna do dziś.
Czytaj więcej
Pytanie o to, jak postępować w dniu urodzin bliskiej osoby, która odeszła, często budzi zakłopotanie. Kościół prawosławny nie wyróżnia tego dnia jako szczególnej daty religijnej, jednak nie zabrania wspominania zmarłego. Dla wielu krewnych to ważna data, związana z żywymi wspomnieniami o osobie. Choć oficjalnie dzień urodzin zmarłego nie ma specjalnej nazwy, dopuszczalne są modlitwy, odwiedziny w cerkwi i na cmentarzu, co pomaga bliskim zachować duchową więź ze zmarłym.
Czytaj więcej
